Registreren | Inloggen       Colofon
  •  
  • Home
  • 'We eten omdat we het lekker vinden'

'We eten omdat we het lekker vinden'

07/03/2018 22:09

'We eten omdat we het lekker vinden'

 

ACHTERGROND - Obesitas en overgewicht zijn langzaam maar zeker levensgrote problemen aan het worden in Suriname. De Surinaamse keuken biedt een grote variëteit aan lekker eten dat niet altijd gezond is. Gezondheidsdeskundigen luiden nu echt de noodklok. “De bewustwording van de Surinamer groeit, maar de drempel naar gezonde keuzes lijkt in veel gevallen nog wat hoog.”

Tekst: Euritha Tjan A Way - beeld: Stefano Tull

Na het theaterstuk 'Kophonger' gezien te hebben was er geen houden meer aan. Ik moest het verhaal van Frank Wijdenbosch over zijn strijd met eten, horen. Het gesprek gaat niet alleen over zijn eetverslaving, maar ook hoe de effecten daarvan ook nu - na twee maagoperaties - doorwerken op zijn gezondheid. Eerst brengt de ober de portie pasta voor één. Die kijkt naar mijn volle postuur en zegt: "Je gaat alleen eten? Zoveel? En dan geef je hem niet?" Als op automatische piloot verontschuldig ik me: "Ik heb de hele dag niet gegeten en hij wil niet."

Wijdenbosch wijst mij erop dat deze uiting ook een bepaalde traditie is in Suriname. "Mensen hebben constant de neiging om je attent te maken op je postuur. Als je een darmprobleem had, zou je je niet hoeven te verontschuldigen. In Nederland weten ze dat dat niet mag." En terwijl de drive thru van het fastfoodrestaurant steeds drukker wordt, vertelt hij zijn verhaal. Wanneer hij beschrijft hoe erg het kan worden als eten een verslaving wordt, klinken de bestellende stemmen iel en bijna angstwekkend.

Stiekem

Steeds mochten wij zelf opscheppen

Wijdenbosch heeft al op jonge leeftijd een scheve relatie met eten. Thuis kreeg hij voldoende. Er was altijd genoeg vlees, groente en alles wat erbij hoorde. "Mijn moeder was heel vaak ziek, maar zij kookte altijd en genoeg. Steeds mochten wij zelf opscheppen. En ik denk dat zaken mede daardoor uit de hand zijn gelopen. Als wij met zijn allen aan tafel zaten, dan zouden mijn ouders waarschijnlijk ingespeeld hebben op mijn scheve eetgewoonten." Ook at Wijdenbosch nog stiekem en het liefst op het toilet. "Daar kon ik in het geheim eten, ik had daar de macht over wat ik at. Het toilet was mijn plek", legt Wijdenbosch uit die nu bijna de helft weegt van wat hij was, 181 kilo.

Zorgwekkend

Ze eten teveel en bewegen te weinig

Onderzoek in Suriname onder 2.178 kinderen van lagere scholen in Paramaribo, Nickerie, Wanica, Coronie, Saramacca, Commewijne en Para, gedaan van 2013 tot 2017, laat zien dat veel kinderen dezelfde weg opgaan als Wijdenbosch toen. Ze eten teveel en bewegen te weinig. Uit de resultaten blijkt het dat meer dan een kwart te zwaar is, terwijl bij ruim vijf procent (één op 22 kinderen) een verhoogd bloedsuikergehalte is geconstateerd. Verder wijst het onderzoek uit dat bij deze groep kinderen overgewicht en obesitas even vaak voorkomen bij jongens als bij meisjes. Overgewicht, obesitas en een verhoogd bloedglucosegehalte komen in alle districten voor. Vijfendertig procent van de kinderen is tijdens het onderzoek al direct verwezen naar de huisarts, omdat hun situatie ernstig was en ze dus dringend behandeld moesten worden. Sommigen werden ook verwezen naar een diëtist.

Deze zorgwekkende situatie was de belangrijkste reden voor Ann Hermelijn van Aco Multiservices en de Nederlandse Ambassade om de voorstelling 'Kophonger' niet alleen naar Suriname te halen, maar ook naar de districten Nickerie en Marowijne te brengen. "We moeten mensen bewust maken over de gevolgen van onze levensstijl. Bewustwording is zeer belangrijk om mensen aan te zetten tot gedragsverandering."

Bastiaan de Boer, fysiotherapeut en eigenaar van Boeroeswing, is het eens met de organisatoren dat er een ommekeer moet komen in de manier waarop Surinamers leven. De voorstelling 'Kophonger' laat hij zaterdag aan gezondheidsdeskundigen zien in zijn praktijk, maar ook aan cliënten die te maken hebben met overgewicht en obesitas. Het beeld dat De Boer schetst is niet fraai. Het laatste grote onderzoek dat gedaan is in Suriname was in 2014 en dat liet zien dat 29 procent van de mannen overgewicht had en 18 procent obees was. Bij elkaar opgeteld was dus 47 procent van de mannen te zwaar. Bij de vrouwen liet het onderzoek een nog minder fraai beeld zien; 31 procent van de vrouwen had overgewicht en 32 procent was obees. Bij elkaar opgeteld was dus 63 procent van de vrouwen te zwaar. "Daarbij zie ik tussen 2014 en 2018 nog geen trend ontstaan van afname van overgewicht en obesitas. Sterker nog, de moeilijkere economische situatie die in 2015 ingezet is, maakt dat mensen vaker kiezen voor goedkopere dan voor verantwoorde keuzes", schetst De Boer.

Cultuur

Dat Surinamers zoveel eten, heeft volgens De Boer te maken met de cultuur in brede zin. "Ik denk dat alle verschillende culturen die we in Suriname kennen een eigen eetcultuur hebben die een vrij dominante rol speelt. Eten neemt sociaal gezien een heel belangrijke plaats in en er is eigenlijk geen evenement of activiteit te bedenken waarbij er geen eten is. We eten vooral omdat we het erg lekker vinden. Je kan op elk moment van de dag op vrijwel elke hoek van de straat eten kopen en ook op scholen en bedrijven is de aanwezigheid van een kantine gemeengoed. De laagdrempeligheid van het zogenaamde 'eten van buiten' maakt dat we minder stilstaan bij de keuzes over de inhoud en bereidingswijze hiervan", legt De Boer uit.

Deborah die al zeventien jaar het gevecht voert tegen overgewicht bevestigt dit beeld. "Ik zie het niet zozeer in relatie met cultuur qua ras of zo, maar in de Javaanse cultuur hechten we veel waarde aan eten. Maar ik heb wel gemerkt dat er bij Surinamers geen cultuur van beweging en activiteit is. Als je zegt 'laten we gaan eten', kan het grootste deel. Maar op het moment dat je zegt: 'laten we wat gaan doen: sport, lopen', dan heeft iedereen heel gauw een excuus klaar of lukt het alleen de eerste keer. Bij mij is het probleem dat ik aldoor werk. En mijn werk is veelal zittend. Het is soms zo erg dat ik van zeven uur tot in de kleine uurtjes werk. Dus ik beweeg heel weinig." Deborah legt ook uit dat gezond eten heel duur is. Het is een keus die ze zich als alleenstaande moeder niet altijd kan veroorloven.

Nancy heeft op haar vijftigste ook een paar jaren strijd met overgewicht achter de rug. Ze wil het etiket 'verkeerd eten' of 'cultuur' niet verbinden aan het eetgedrag. "Ik eet onregelmatig, maar een heleboel anderen weer niet. Dus ik durf geen uitspraak te doen over onze bevolking. Wat wel een feit is, is dat het aantal diabetici toeneemt en dat is in combinatie met weinig beweging, overmatig drankgebruik, niet goed kunnen omgaan met emoties en weinig of teveel zoetgebruik, een zorgpunt."

Emotionele eters

Frank, Deborah en Nancy hebben gemeen dat ze emotionele eters waren. Frank trad als acteur op als travestiet. Hij speelde forse vrouwen. Rollen waarvoor hij geadoreerd werd. "Dikke mensen willen niet voelen. Als ik bijvoorbeeld op het toneel stond, had ik een enorme kick, want dan was ik een goeduitziende vrouw en iedereen hield van me. Dat ik later alleen thuis was en om niet te voelen drie porties bami at, wist niemand. Dat ik de pijn van mijn gezwollen voeten wegat, wist niemand."

Mijn vet diende als een soort bescherming tegen mannen

Deborah at een tijdlang vooral om haar verdriet weg te eten. "Mijn vet diende als een soort bescherming tegen mannen. Ik had er echt genoeg van." Nancy voelde zich onzeker en ging een bepaald gedrag vertonen, om daarmee om te kunnen gaan. "Onzekerheid droeg ook bij aan mijn overgewicht. Moet je nagaan dat ik altijd de langste en rijzigste van de klas was, maar de jongste. Ik moest altijd achter in de klas zitten. Het praatgrage gedrag heb ik ontwikkeld door mijn aanwezigheid altijd te doen gelden. Op mijn vijftigste en ook door het verhaal van Frank viel de klik ook. Ik kan mezelf accepteren zoals ik ben en heb minder last van onzekerheden. Ik denk dat het nu lukt met mijn 'strijd'", vertelt zij openhartig.

Volgens Wijdenbosch zou veel voorkomen kunnen worden als ouders en ook anderen meer praten over eten. Kinderen en anderen mogen naar een fastfoodrestaurant. "Maar vraag ook: 'waarom vind je het lekker?' Dan kan je achter veel problemen komen." Dat ontbrak in zijn jeugd. Op zeventienjarige leeftijd woog Wijdenbosch al ruim 125 kilogram.

Niet georganiseerd

Mensen hebben steun van familie en vrienden nodig

Volgens De Boer is het lastig dat de hulpverlening met betrekking tot obesitas nog niet goed is georganiseerd. "Er zijn vele mensen die vanuit hun beroep wel bezig zijn met deze problematiek, maar de hulpverlening is nog nergens echt optimaal gebundeld. Het probleem van morbide obesitas vraagt om een benadering vanuit een revalidatievisie."

Een multidisciplinair team zou volgens De Boer moeten bestaan uit een psycholoog, een diëtist, een obesitasverpleegkundige, een fysiotherapeut en een huisarts. "Het team moet samen met de patiënt kijken naar de verschillende factoren die het probleem veroorzaken. Die factoren zijn natuurlijk niet voor iedereen hetzelfde; het zou dus kunnen dat iemand de diensten van de psycholoog niet nodig heeft, maar wel die van een internist of cardioloog. Ook de sociale omgeving van de persoon moet erbij worden betrokken, mensen hebben steun van familie en vrienden nodig. Een multidisciplinair team is hard nodig, omdat de obesitasproblematiek toeneemt en de gevolgen anders niet te overzien zijn", concludeert De Boer.

Geen quick fix

De drempel moet omlaag in Suriname

Hij pleit voor een ommezwaai bij onze perceptie van fastfood. "De meeste verkopers van snacks en warme maaltijden bieden geen fruit aan. Ter vergelijking: een paar jaar geleden was ik in Guyana en daar werd in het stadscentrum van Georgetown op letterlijk elke hoek van de straat vers fruit als fastfood aangeboden. Het werd ter plekke voor je gesneden of geperst en was verhoudingsgewijs erg goedkoop. Wij kennen dat helaas nog niet, maar ik denk dat het een gat in de markt kan zijn. Gezonde snacks voor een scherpe prijs zijn in ons buurland wel mogelijk, waarom hier niet? De bewustwording van de Surinamer groeit, maar de drempel naar gezonde keuzes lijkt in veel gevallen nog wat hoog." De drempel moet omlaag in Suriname, en des te meer omdat er in Suriname geen quick fix mogelijk is.

Maagverkleiningsoperaties die gepaard gaan met een ingekorte dunne darm zijn in Suriname nog geen gemeengoed zoals in Europa. Uiteindelijk werd die operatie de redding van Wijdenbosch. Hoewel hij de rest van zijn leven ook de complicaties van zijn twee maagverkleiningsoperaties met zich meedraagt, is hij bevrijd van zijn levensbedreigende vetzucht. "Maar ik ben geen held, ik vertel slechts mijn verhaal." Dat verhaal mag de schooljeugd in Nickerie ook horen.

Share on Facebook    

Reageren op dit bericht? Bezoek onze Facebook-pagina