Registreren | Inloggen       Colofon
  •  
  • Home
  • Onderschatting van alles waar een marron aan begint (V)

Onderschatting van alles waar een marron aan begint (V)

06/03/2021 19:19

Bosneger dignitarissen in 1919 met gouverneur-generaal Van der Helm op het Gouvernementsplein in Paramaribo, Suriname. Van links naar rechts: kapitein Adiontoe (Godoholo en Saniki), Fiskari Gagoe (Dritabiki), gouvernementssecretaris Van der Helm, granman Amakti, posthouder W.F. van Lier, kapitein van Granbori, kapitein Tafoe en kapitein Naloekoe (Klementi).

Bosneger dignitarissen in 1919 met gouverneur-generaal Van der Helm op het Gouvernementsplein in Paramaribo, Suriname. Van links naar rechts: kapitein Adiontoe (Godoholo en Saniki), Fiskari Gagoe (Dritabiki), gouvernementssecretaris Van der Helm, granman Amakti, posthouder W.F. van Lier, kapitein van Granbori, kapitein Tafoe en kapitein Naloekoe (Klementi). Foto: Stichting Surinaams Museum  

PARAMARIBO - De dagelijkse praktijk doet vermoeden dat er nog steeds stedelingen zijn die denken dat de marrons uit het binnenland van Suriname aan de onderkant van de samenleving behoren te zijn. In een serie artikelen met als thema 'Onderschatting van alles waar een marron aan begint' zullen de identiteitsvormingsprocessen en de zichtbare bijdragen van de marrons aan de ontwikkeling van Suriname nader toegelicht worden.

Tekst: André Mosis

 

Door een veelheid aan factoren pleegden op 25 februari 1980 enkele militairen een staatsgreep die in eerste instantie door een meerderheid van de bevolking werd verwelkomd. Hiermee werd een oordeel uitgesproken over het regeringsbeleid tijdens de toen ruim vier jaar oude republiek. Het Surinaamse volk gaf de militairen het voordeel van de twijfel. In de regeringsverklaring van 1 mei 1980 werden de vier vernieuwingen van de samenleving aangekondigd, waaronder de politiek-bestuurlijke orde. Kortweg kwam het er op neer dat men ontevreden was over het functioneren van het westerse type parlementaire democratie en de gedachten gingen meer uit naar een vorm van participatiedemocratie

Er volgde ook een aantijging tegen het traditionele bestuurssysteem van de marrons. Gezien onder meer de toenemende criminaliteit, werd geregeld de hulp van de overheid ingeroepen en al in de jaren zestig van de vorige eeuw werden politieposten te Brownsweg en Stoelmanseiland geopend. Het gezag en de invloed van de dignitarissen bleek tanend. Diverse traditionele taken werden overgenomen door overheidsambtenaren en een aantal dignitarissen trad zelf in dienst van de overheid. Het systeem van financiële toeslagen voor de verschillende gaanman, dat in 1857 werd geïntroduceerd, werd pas in de jaren vijftig uitgebreid tot kabiten en basiya. Sinds 1976 ontvangen de gaanman min of meer eenzelfde toelage. Daarnaast genieten zij representatiekosten.

Volgens de personeelsverordening zijn de dignitarissen geen ambtenaren. Bij belangrijke zaken die de marrons raken, worden ze geraadpleegd. De visie van de toenmalige bewindhebbers ten aanzien van de gezagsstructuren in het binnenland komt uitgebreid aan de orde in een overheidsnota 'Aanzet tot een nieuw beleid inzake het Binnenland' uit 1981 en de regeringsverklaring van 1983. De nota werd in 1982 verwerkt in een beleidsnota van Binnenlandse Zaken en Justitie en stelt over de locatie van de stamgebieden dat deze niet veranderd hoeven en beschouwd kunnen worden als een "soort reservaten". Over de status en de financiële tegemoetkoming van de dignitarissen wordt gezegd dat die werd gezien als een bijdrage om hun waardigheid in stand te kunnen houden. Verder worden de boslandfunctionarissen niet als landsdienaren beschouwd, omdat in hun verhouding tot de overheid het element van ondergeschiktheid geheel ontbreekt.

 

Sipaliwini

De machthebbers willen daarnaast werken aan de afbouw van de geldende maatschappijstructuur om daarvoor in de plaats moderne structuren te introduceren. De schrijver van de nota poneert: "Ik ben dan ook van mening dat - met behoud van de eigen cultuur - verandering moet komen in het leefpatroon en de bestuursvorm van de binnenlandse bevolking, wil men voorkomen dat het binnenland ontvolkt raakt." Er werden enkele aanbevelingen, gedaan zoals het onderbrengen van de dignitarissen in een stichting, waardoor enerzijds de regeling van hun rechtspositie kan worden verbeterd en anderzijds de vaststelling van een adequate taakomschrijving kan geschieden. De beleidsnota, die het binnenland als ''rampgebied'' bestempelt, stelt dat er sinds 1980 behoefte bestaat aan beleidsombuiging in verband met het revolutionair proces. Immers, dit streeft naar een nieuwe politiek-bestuurlijke orde en versnelde sociaal- economische ontwikkeling van de districten en het binnenland. Gedacht wordt aan decentralisatie van het inwendig bestuur, mede om de afstand tussen bestuur en burger te verkleinen. Verder wordt de instelling van een apart district voorgesteld. In 1983 wordt hiertoe het district Sipaliwini in het leven geroepen.

In de regeringsverklaring 1983- 1986, waarin het binnenland een sterk verwaarloosd gebied wordt genoemd, wordt in het kader van het streven naar concentratie van het staatsbestuur een grondige herziening van het districtsbestuur aangekondigd. Hiertoe zouden de bijzondere bestuursvormen in het binnenland gesaneerd dienen te worden Een door Binnenlandse Zaken, Districtsbestuur en Volksmobilisatie ingestelde commissie schreef in 1986 het 'Rapport van de Commissie Ontwikkeling Binnenland voor het district Sipaliwini', dat bedoeld was als intern discussiestuk en dat voortborduurde op de nota uit 1981. De commissie moest onder meer voorstellen doen over het structureren van het bestuursapparaat, het functioneren van de volksstructuren, de participatie van de bevolking aan de structuren en de sociaal- economische ontwikkeling. Er werden voorstellen gedaan ten aanzien van de interne bestuursorganisatie van het district Sipaliwini.

 

Gaanman

Door gebrek aan bereik van de overheid zijn sommige bestuurstaken onder de gaanman komen te vallen. Gewezen wordt op de afnemende invloed van het gezag van de dignitarissen als gevolg van het nauwere contact tussen de kustsamenleving en het binnenland en als gevolg van hun economische afhankelijkheid van Paramaribo. Echter, hun gezag wordt nog door een meerderheid in het binnenland erkend. Gesteld wordt dat het gezagssysteem in het binnenland berust op tribalisme en dat het zowel democratische als autoritaire trekken vertoont. Mocht een gaanman het stambelang schaden dan zou men hem eventueel moeten kunnen afzetten of tijdelijk zijn toelage blokkeren. Het rapport stelde dat de overheid een wijziging van de maatschappijstructuur in het binnenland dient te ondersteunen. Slechts de instituten die remmend werken op de ontwikkeling zouden moeten worden afgebouwd.

Onder meer wordt naar voren gebracht dat het traditionele gezag een wezenlijke plaats moet krijgen binnen de nieuwe politiek-bestuurlijke orde en dat de bemoeienis van de overheid slechts indirect dient te zijn. Er worden verder suggesties gedaan die min of meer overeenkomen met de aanbevelingen uit de nota van 1981. Het rapport benadrukt dat rigoureuze veranderingen vermeden dienen te worden daar deze zouden resulteren in een machtsvacuüm en het bepleit daarom omzichtigheid. Echter, beide nota's geven een vrij duidelijk beeld van hoe er in overheidskringen ten tijden van de Revolutie werd gedacht, ten aanzien van de traditionele bestuursstructuren van de marrons en wat er van in toekomst op dit terrein eventueel verwacht kan worden.

 

Bronnen:

• Archief De Nationale Assemblee

• Archief de Ware Tijd

• Thoden van Velzen en Van Wetering, 1988

• Informant: Bert Eersteling (schrijver van onder meer 'Koffiekampers in de politiek', 'Het binnenland en de politiek', 'Het woord marron in Surinaams historisch perspectief' et cetera)

• Wikipedia: Onderwijs in Suriname

• Plantage Jagtlust (Jacob van den Burg) • Bosnegers en Overheid Ontwikkelingen van de politieke verhoudingen 1650-1988 (André Mosis en Ben Scholtens)

OSO. Tijdschrift voor Surinaamse taalkunde, letterkunde en geschiedenis. Jaargang 12 en 19

Share on Facebook    

Gerelateerde artikelen

Reageren op dit bericht? Bezoek onze Facebook-pagina