Registreren | Inloggen       Colofon
  •  
  • Home
  • INGEZONDEN: Motiveert angst tot functioneel gedrag om ziekten te voorkomen?

INGEZONDEN: Motiveert angst tot functioneel gedrag om ziekten te voorkomen?

07/10/2021 20:23

De redactie van DWT Publishing NV stelt lezers in de gelegenheid stukken in te zenden ter publicatie. In principe worden alle ingezonden artikelen opgenomen, tenzij de inhoud daarvan schadelijk, kwetsend of beledigend is voor derden. Stukken die geplaatst worden komen niet noodzakelijkerwijs overeen met de mening van DWT Publishing NV. De redactie behoudt het recht om stukken niet te plaatsen, in te korten of te redigeren zonder dat die uit de context worden gehaald.

De redactie van DWT Publishing NV stelt lezers in de gelegenheid stukken in te zenden ter publicatie. In principe worden alle ingezonden artikelen opgenomen, tenzij de inhoud daarvan schadelijk, kwetsend of beledigend is voor derden. Stukken die geplaatst worden komen niet noodzakelijkerwijs overeen met de mening van DWT Publishing NV. De redactie behoudt het recht om stukken niet te plaatsen, in te korten of te redigeren zonder dat die uit de context worden gehaald.  

PARAMARIBO - Bewust of onbewust zijn vele voorlichtingsprogramma’s, berichten en folders gebaseerd op het aanwenden van angst bij personen om gedrag te gaan vertonen om het oplopen van een ziekte te voorkomen. Angst voor de symptomen van de ziekte of misschien zelf de dood als gevolg van de ziekte.

Er zijn mensen die propageren om de gevolgen van roken of kanker bijvoorbeeld zo rauw mogelijk te presenteren om de mensen middels verhoogde angst aan te sporen om te stoppen met roken of ook om zich preventief te laten onderzoeken op kanker, tegenwoordig om zich te laten vaccineren tegen Covid. Hoeveel mensen roken nog, hoeveel gaan nog veel te laat voor een onderzoek naar kanker. In verband met de vaccinatie tegen Covid: in hoeverre speelt angst mee bij de nog niet gevaccineerde?

We kunnen om de vraag motiveert angst tot functioneel preventief gedrag, gebruik maken van de U-theorie. Personen met weinig angst zitten op de eerste staande poot van de U. Hier zitten vooral jongeren en hun geringe angst motiveert hen niet om zich bijvoorbeeld tegen Covid te laten vaccineren. 'Mij overkomt het niet', denken deze personen. Op de liggende poot van de U zijn personen wiens angst voldoende is om op basis van voorlichting en informatie te besluiten om zich te laten vaccineren tegen Covid. Op de tweede staande poot van de U zijn de personen die zo angstig zijn, dat meer informatie over een gevreesde ziekte hen nog angstiger maakt en de kans dat zij gewenst preventief gedrag vertonen wordt juist verminderd. Voorlichting, folders, angst gebruiken bij deze groep heeft dus een averechts effect.

Onderzoek heeft dit reeds vaker bewezen bijvoorbeeld bij verschillende vormen van kanker en het is te verwachten dat onderzoek dit ook zal uitwijzen bij Covid omdat bij aandoeningen die met de dood worden geassocieerd werkt werken gebaseerd op angst, averechts. Bij het gebruik van angst moet men er overigens zeker van zijn dat de doelgroep het gewenste gedrag kan vertonen. Het gevaar bestaat immers dat in plaats van functioneel gezondheids-preventie gedrag er eerder neurotisch gedrag zal ontstaan. Voor een nadere- of differentiaaldiagnose kan gebruik worden gemaakt van het health belief model of in het Nederlands, het gezondheid overtuigingsmodel.

Het Health Belief Model

Het Health Belief Model (HBM) richt zich op de attitudes en overtuigingen van individuen en probeert daarbij het vertoonde gezondheidsgedrag te verklaren en te voorspellen. Het centrale idee van het HBM is dat de beslissing om bepaald gezondheidsgedrag te vertonen wordt beïnvloed door een persoonlijke afweging van verschillende sociaalpsychologische factoren. HBM is dus een psychologisch gedragsveranderingsmodel ontwikkeld om gezondheid gerelateerd gedrag te diagnosticeren en vervolgens specifieke programma's voor het gebruik van gezondheidsdiensten door de doelgroep te kunnen maken.

Vermoedde ernst

Vermoedde ernst verwijst naar de persoonlijke, subjectieve beoordeling van de ernst van een gezondheidsprobleem en de mogelijke gevolgen ervan. Het gezondheidsgeloofsmodel geeft aan dat personen die een bepaald gezondheidsprobleem als ernstig beschouwen, meer geneigd zijn om gedragingen te vertonen om het gezondheidsprobleem te voorkomen of de ernst ervan te verminderen.

Beoordeelde gevoeligheid.

De zelf beoordeelde gevoeligheid verwijst naar de subjectieve beoordeling van het risico op het ontwikkelen van een gezondheidsprobleem. Het gezondheidsgeloofsmodel voorspelt dat individuen die denken dat ze vatbaar zijn voor een bepaald gezondheidsprobleem, gedrag zullen vertonen om hun risico op het ontwikkelen van het gezondheidsprobleem te verminderen.

Beoordeelde voordelen

Het gezondheid gerelateerd gedrag wordt ook beïnvloed door de eigen beoordeling van de voordelen van het ondernemen van actie. Beoordeelde voordelen verwijzen naar de beoordeling door een persoon van de waarde of werkzaamheid van het aangaan van gezondheid bevorderend gedrag om het risico op ziekte te verminderen.

Verwachte barrières

Verwachte barrières verwijzen naar de inschatting van een individu van de te nemen obstakels voor gedragsverandering. Zelfs als een persoon een gezondheidstoestand als bedreigend beschouwt en gelooft dat een bepaalde actie de dreiging effectief zal verminderen, kunnen barrières verhinderen, dat de persoon het gezondheid bevorderende gedrag zal vertonen.

Invloed variabelen

Variabelen die ook van invloed kunnen zijn, zijn onder andere individuele, persoonlijke karakteristieken, waaronder demografische, psychosociale en culturele variabelen. Deze kunnen de perceptie, dat wil zeggen waargenomen ernst, vatbaarheid, voordelen en barrières van gezondheid gerelateerd gedrag, beïnvloeden. Evenals demografische variabelen en psychosociale variabelen.

Stimulans voor actie

Het gezondheidsgeloofsmodel stelt dat een cue of trigger nodig is om de betrokkenheid bij gezondheid bevorderend gedrag te stimuleren. Stimulans voor actie kunnen intern of extern zijn. Fysiologische signalen bijvoorbeeld pijn, ziektesymptomen zijn een voorbeeld van interne signalen tot actie. Externe signalen zijn onder meer gebeurtenissen of informatie van naasten, belangrijke anderen en de media.

Zelfeffectiviteit

Zelfeffectiviteit verwijst naar de perceptie van een individu van zijn of haar competentie, vermogen, om preventief gedrag, het gewenste gedrag succesvol uit te kunnen voeren. Het vertrouwen van iemand in zijn/haar vermogen om de veranderingen aan te kunnen en de gewenste resultaten teweegbrengen.

Zoals u leest is gezondheid gerelateerd gedrag, het bevorderen van preventief en functioneel gezondheid gerelateerd gedrag een vrij complexe uitdaging. Er zijn meerdere, verschillende factoren van invloed op preventief gezondheidsgedrag. Het vermeerderen of verminderen van angst is dysfunctioneel en kan zelf averechts werken.

Mensen motiveren tot positief en functioneel preventief gedrag moet vanuit meerdere invalshoeken worden benaderd en geanalyseerd. Voor een correcte diagnose en het opstellen van effectieve interventie programma's is de participatie van de te bereiken doelgroepen principieel en cruciaal. Het verhoogt de kans om te komen tot motivaties en effectieve programma's die bij elke doelgroep een feitelijke bijdrage levert voor meer positief en functioneel gezondheid bevorderend gedrag.

Dr. Glenn Leckie, Klinisch Psycholoog

Share on Facebook    

Gerelateerde artikelen

Reageren op dit bericht? Bezoek onze Facebook-pagina