Registreren | Inloggen       Colofon
  • Home
  • Bron van kracht voor rouwende ouders

Bron van kracht voor rouwende ouders

19/05/2017 17:00

Bron van kracht voor rouwende ouders

 

Er heerst een groot taboe rondom rouwverwerking bij babysterfte. Het is een van de meest gevoelige onderwerpen in de zorg. Een nieuw initiatief kan enige troost bieden voor rouwende ouders. Afgelopen donderdag is de kinderherinneringsboom in ’s Lands Hospitaal geïntroduceerd. ‘Het verdriet kan zo intens zijn dat de behoefte om te herdenken blijft.’

Tekst: Edward Steins - beeld: Jason Leysner

DE BAKSTENEN FUNDERING van het 's Lands Hospitaal is gebruikt als inspiratie voor de onderkant van het raamwerk bij de muurschildering van boom, die symbool staat voor de blijvende herinnering aan het overleden kind. Ouders kunnen er de naam van hun overleden kind op een van de bladeren schrijven. "Ook de houten pilasters aan weerszijden zijn deels geïnspireerd door de architectuur van enkele monumentale gebouwen in de binnenstad van Paramaribo. Het gaat om de kleur rood bij de bakstenen fundering, gordijnen en de kleur groen bij de bladeren van de boom", zegt kunstenaar Raymill Nerkust die meewerkte aan het project.

De roze wolk waarop een vrouw leeft tijdens haar zwangerschap slaat al gauw om als de baby komt te overlijden. Het is de grootste nachtmerrie van een moeder. Niets kan je voorbereiden op dit verlies. Het is iets waar je, als alles goed gaat, niet mee te maken krijgt tijdens de zwangerschap. Maar als het gebeurt, is het een ontzettend pijnlijke en traumatische ervaring. Een vreugdevolle gebeurtenis wordt dan een regelrechte nachtmerrie. Je zit vol vragen, je kan de situatie moeilijk begrijpen en hebt nauwelijks tijd om het een plaats te geven. Kortom je voelt je hulpeloos. Het ziekenhuis helpt bij het proces van rouwverwerking door onder meer de moeder en haar familie te helpen met het nemen van een waardig afscheid en een respectvolle begrafenis.

Een vreugdevolle gebeurtenis wordt een regelrechte nachtmerrie

Als onderdeel van het verwerkingsproces heeft het mortuarium van 's Lands een project uitgevoerd: de kinderherinneringsboom. Een simpel gebaar dat toch voor een grote impact kan zorgen. In plaats van kale takken zien we bomen liever met bladeren eraan. Echter, je hoopt dat die nooit vol raakt. Volgens de jonge kunstvirtuoos behoort de 'Prati bon' of afscheidsboom tot een van de vele bijzondere bomen. Het gaat om een boom die zichzelf in stand weet te houden door verdriet, leed en pijn in zich op te nemen en die vervolgens te verwerken. Hierdoor is de boom in staat steeds nieuwe bladeren te laten groeien en vervolgens te bloeien. "De boom heeft zijn naam 'Prati bon' te danken aan het feit dat de boomstam uit elkaar lijkt te gaan bij het verlies van een dierbare.

De boom weet hoe deze wond te helen door zelf het licht erdoor te laten stralen. Het licht doordringt de plek waar de opening zich bevindt en zorgt ervoor dat de wond kan helen. De papieren kraanvogels rondom de boom zien erop toe dat de ziel van de overledene veilig wordt overgebracht naar de plek van zijn of haar bestemming." Verder zijn de kleuren van het 's Lands Hospitaal ook teruggebracht in het ontwerp. Nerkust, die is afgestudeerd aan de Academie voor Hoger Kunst en Cultuuronderwijs deed er vijftien werkdagen over om het de muur te beschilderen.

Onthulling

Kinderherdenkingsboom _JL_ (7)

TIJDENS DE ONTHULLING afgelopen donderdag is het mortuarium tot een expositieruimte omgetoverd, met een centrale plek voor de schildering van de kinderherinneringsboom. De plechtigheid werd opgeluisterd met muziek van jonge muzikanten die je even lieten vergeten waar je eigenlijk was. De bijeenkomst werd bijgewoond door genodigden, vrienden van het hospitaal, maar ook door enkele moeders die hun kindje hebben verloren.

De emoties bleven ook niet uit. Volgens een van de moeders was zij met gemengde gevoelens aanwezig. Ze zou er niet willen staan, maar vindt toch troost dat er een mogelijkheid is om het verdriet te delen. Baby Benjamin was er maar kort, maar heeft in die korte tijd veel vreugde in het leven van zijn moeder gebracht. Hij kreeg als een van de eerste kindjes een plek in de boom.

Werkgroepbegeleiding

PSYCHOLOOG KARAN GOKOEL vertelt dat er al ruim twee jaar rouwbegeleiding geboden wordt bij neonatale sterfte en doodgeboorte. Hiervoor is een werkgroep van rouwbegeleiders in het leven geroepen, die steun biedt aan ouders en naasten die een dergelijke crisis doorstaan. De rouwgroep bestaat uit verpleegkundigen en verloskundigen die getraind zijn om rouwbegeleiding te bieden. Zij worden ondersteund door maatschappelijk werkers, psychologen, psychiaters, gynaecologen en kinderartsen. "Onlangs bij het tweejarig bestaan in maart heeft werkgroep de naam 'De Zonnebloemen' gekregen."

De standaardbegeleiding bestaat naast counseling bij neonatale sterfte of doodgeboorte uit nazorggesprekken voor ouders en familie, maandelijkse lotgenotenbijeenkomsten, hulp en advies bij baby-uitvaarten en jaarlijkse terugkomdagen en herdenkingsbijeenkomsten. Gokoel benadrukt dat rouwbegeleiding voor ouders die een baby of kindje hebben verloren, een moeizaam en emotioneel proces is waar nabestaanden veel pijn en verdriet ervaren.

Maar ook woede, angst en depressie komen vaak voor. Rouwbegeleiding kost tijd en vraagt geduld. Gokoel: "Dit kinderherinneringsboomproject geeft een meerwaarde aan het ziekenhuis. Dit project biedt het ziekenhuis een extra mogelijkheid biedt bij het herdenken en verwerken van babysterfte." Gokoel is al in een vroeg stadium betrokken bij het project en was positief gestemd over het initaitief.

Eeuwige plek

"HET VERLIEZEN VAN een kind is een vreselijke gebeurtenis. Daarom willen wij ouders die dat overkomt iets extra's aanbieden", zegt Jamila Abendanon, manager van het mortuarium. Een van de doelen is het doorbreken van het taboe de dood. Er worden daarom al filmpjes vertoond en lezingen georganiseerd om het onderwerp bespreekbaar te maken. De kinderherinneringsboom is een van de projecten die in dit kader is uitgevoerd. "Het idee van de boom bestond uit een levensboom. Een boom waarin overledenen herdacht zouden worden.

Samen met een goede vriend is toen gekeken naar de uitvoermogelijkheden en is besloten om het in de vorm van de muurschildering te doen. Die zou door een jonge Surinaamse schilder moeten worden gemaakt en zou speciaal voor de kindjes zijn die in het mortuarium komen te liggen." Volgens Abendanon krijgen deze kindjes door het hangen van een blaadje met daarop hun naam in de boom een eeuwige plek in de boom. Net zoals ze die in onze harten hebben. Aangezien het project een onderwerp behandelt dat in Suriname nog in de taboesfeer hangt, namelijk het overlijden van baby's en kinderen, is het vrij uniek. "Of het om een doodgeboren baby gaat of een kindje dat heeft geleefd, er zijn veel ouders, familieleden, vrienden en kennissen die dit hebben meegemaakt. Hier wordt weinig over gesproken.

Het verdriet kan zo intens zijn dat de behoefte blijft om te herdenken

Maar het verdriet kan zo intens zijn dat de behoefte blijft om te herdenken. Het is misschien slechts een blaadje voor anderen, maar voor ons is het een herinnering van een leventje dat uit liefde heeft bestaan." "Het project sluit aan bij de diensten van het moeder- en kindcentrum en 'De Zonnebloemen', de rouwgroep van het hospitaal. Wij willen de ouders een kans geven hun verdriet te uiten en een eeuwige herinnering achter te laten. Wij hopen te laten zien dat wij meeleven door elk kindje dat bij ons heeft gelegen ook te herdenken. Ook hopen wij door dit project meer aandacht te vestigen op het verlies van een kindje en al het verdriet dat daarbij komt kijken."

Het is publiek geheim dat de gezondheidszorg en ziekenhuizen het ontzettend moeilijk hebben om de eindjes aan elkaar te knopen. Toch lukte het Abendanon om het project te realiseren. Naar haar zeggen kwam van alle kanten de nodige hulp - zowel financieel, fysiek als emotioneel - nadat zij anderen geïnformeerd had over het project. "Het project was een geweldige samenwerking tussen onder meer kunstenaar Raymill Nerkust, Historex en het team van 's Lands Hospitaal."

Trots op eindresultaat

Kinderherdenkingsboom _JL_ (13).

ABENDANON EN GOKOEL zijn trots op het resultaat. Gokoel hoopt dat de 'boom' ouders hoop en troost biedt en dat het als rouw- en herdenkingsritueel zal functioneren. Herdenking, denken aan de baby, kan ook positieve gevoelens oproepen en is niet perse negatief, geeft hij aan. "Deze boom draagt beide herinneringen, zowel positieve als negatieve. Na verloop van tijd zal een projectevaluatie plaatsvinden. Hierbij willen wij nagaan of ouders en familieleden die een baby verloren hebben, inderdaad de herinneringsboom ook ervaren zoals wij deze bedacht hebben. Daarnaast zullen statistieken bijgehouden worden om na te gaan hoe de boom blijft leven en groeien."

Abendanon zegt dankbaar te zijn dat er zoveel hulp is binnengekomen voor het project. Ook is zij erg trots om het geschenk te mogen overdragen aan de samenleving. "Voor mij voelt het alsof ik iets heel kleins mag doen om mijn bijdrage te leveren aan de rouwverwerking. Een mortuarium moet een rustige plek zijn waar alle culturen terecht kunnen om afscheid te nemen. Maar ook om te kunnen rouwen. Kunst is een uitingsvorm en maakt van een kille ruimte een warm ontvangst. Daarnaast wil ik persoonlijk ook de andere kant van mortuaria laten zien. De warme open en hartelijke kant, waar angst geen primaire rol speelt maar waar verdriet en transparantie centraal staan. De dood, verdriet en afscheid zullen er altijd zijn, maar dan in een ruimte die ingericht kan worden met een persoonlijk tintje en veel warmte en liefde uitstraalt."

Het aantal baby's dat dood geboren wordt of kort na geboorte overlijdt, is anno 2017 nog steeds ontzettend hoog. Cijfers van het ministerie van Volksgezondheid geven aan dat in Suriname jaarlijks ongeveer veertig op de duizend baby's, ruim 4 procent, overlijden vóór, tijdens of na de bevalling. Het verwerkingsproces kan jaren duren. Het 's Lands Hospitaal focust op moeder- en kindzorg, maar ook het bieden van begeleiding voor nabestaanden die te maken krijgen met babysterfte. ◊

Dit artikel is verschenen in de weekendbijlage van 13 mei.

Share on Facebook    

Reageren op dit bericht? Bezoek onze Facebook-pagina