Registreren | Inloggen       Colofon
  • Home
  • Met keurslijf uitdagingen tegemoet

Met keurslijf uitdagingen tegemoet

31/05/2018 18:00

Met keurslijf uitdagingen tegemoet

 

ACHTERGROND - Hoewel de positie van de Hindostaanse vrouw in Suriname in de afgelopen jaren enorm is verbeterd, is die nog verre van ideaal. Van velen wordt nog verwacht dat zij figuurlijk gezwachteld in een door hun omgeving gemaakt keurslijf door het leven gaan.‘Bij de Hindostanen is er een gezegde ‘manai ka boli’, wat betekent ‘wat zullen anderen zeggen’

Tekst: Edward Steins

Beeld: Edward Steins & dWT archief

ONDER HET GENOT van een kopje koffie praten we op een zaterdagochtend met de pas afgestudeerde Sulaica Matabadal, 23, over de positie van de Hindostaanse vrouw. Over hoe zij het ervaart om een jonge, vooruitstrevende Hindostaanse vrouw te zijn in Suriname. Dit doen we aan de vooravond van 145 jaar Hindostaanse Immigratie. Matabadal is blij dat die positie de afgelopen jaren ontzettend is verbeterd. Zij is een van de vele Hindostaanse vrouwen die gebruikmaken van de gelegenheid om te studeren en hun eigen pad op te gaan. Maar niet altijd wordt dit gewaardeerd door haar omgeving. Desondanks blijft zij doorzetten. Behalve dat ze hierdoor haar toekomstperspectieven verruimt, is zij ook een voorbeeld voor anderen.

Godsdienstbeleving

"IK VIND DAT de Hindostaanse vrouw nog steeds een onderdanige positie heeft. Als je bijvoorbeeld kijkt naar de cultuur en tradities, zie je dat als een vrouw in haar menstruatieperiode is, zij bijna niet mag deelnemen aan de godsdienstbeleving tot na de menstruatie. Ik vind dat je een vrouw niet mag verbieden met godsdienst bezig te zijn tijdens haar menstruatieperiode. De menstruatie is een onderdeel van het leven en het is gewoon iets van de vrouw. " En hoewel Matabadal al ontzettend veel heeft mogen doen en ervaren, zoals in het buitenland een project uitvoeren, wordt zij nog steeds geconfronteerd met beperkingen. Zij heeft ondermeer moeite met de rolverdeling van jongens en meisjes die nog steeds in stand wordt gehouden in Hindostaanse gezinnen. Jongens hebben bijvoorbeeld minder regels waaraan zij zich moeten houden, terwijl de meisjes nauwelijks ademruimte krijgen. "Bijvoorbeeld laat thuiskomen, want als je laat thuiskomt, ben je geen goed meisje. Als je teveel met jongens bemoeit, word je gezien als een hoer en je mag mensen niet teveel omhelzen, want je moet 'respect' hebben voor je lichaam. En dan hebben we het nog niet gehad over kleding. Een bikini aantrekken mag haast niet. Ik ben het er eens mee dat je moet opletten welke kleding je aantrekt, wat bij je lichaamsbouw past en dat je niet ordinair erbij loopt, maar dat men voor je gaat bepalen wat je wel of niet mag aantrekken vind ik te verregaand.

BIJ DE HINDOSTANEN Hindostanen is er een gezegde 'manai ka boli', wat betekent 'wat zullen anderen zeggen'. Daar kan ik mij zo aan ergeren. Als je uitgaat met een heer, al is het puur vriendschappelijk, moet je rekening houden met wat men allemaal zal zeggen of wat men zal denken." Naar zeggen van deze jonge vrouw krijgen veel van haar Hindostaanse sexegenoten hierdoor nog steeds niet de ruimte om iemand goed te leren kennen, voordat zij een relatie aangaan of trouwen. En seks voor het huwelijk is not done, hoewel het overgrote deel van de personen die trouwen in deze tijd al ruim voor het huwelijk seks hebben gehad of al seksueel contact hebben met hun partner."Maar als men erachter komt dat er seks wordt bedreven, wordt de vrouw bekritiseerd, terwijl er nauwelijks wat over de man wordt gezegd." De ouders weten volgens Matabadal niet beter; zij hebben deze opvoeding namelijk van hun ouders meegekregen. "Daarom is het belangrijk dat wij als nieuwe generatie verandering in de situatie brengen door onze kinderen anders op te voeden en hen erop te wijzen dat er geen verschil moet zijn in de positie van jongens en meisjes."

Wan Pipel

In de partnerkeuze staat liefde niet altijd centraal

HOEWEL GEMENGDE KOPPELS steeds meer de norm zijn in deze tijd in Suriname, wordt in sommige Hindostaanse gezinnen toch nog verwacht en soms zelfs erop gestaan dat er wordt getrouwd binnen de eigen soort. In de partnerkeuze staat liefde niet altijd centraal. Als Hindostaanse vrouw kan en mag je niet verliefd worden op bijvoorbeeld een creool. De consequenties variëren van vies aangekeken worden tot verstoting door de familie. In de tijd toen de film 'Wan Pipel' werd gemaakt rond 1975, was het helemaal niet geaccepteerd. Daarom vindt acteur Borger Breeveld de moed die zijn medespeelster Diana Gangaram Panday heeft getoond om de rol van Rubia op zich te nemen, bewonderenswaardig. "Zij heeft voor veel vrouwen de lans gebroken met haar rol van een vrouw in een gemengde relatie. Daarom moet ze ook herinnerd worden als die sterke vrouw van de film." Hij vindt het jammer dat zij een heleboel heeft moeten verduren, waaronder vernederingen voor haar durf. Haar 'offer' heeft wel een positief effect op de Hindostaanse gemeenschap gehad. "Misschien niet direct, maar jaren later hebben we het gemerkt en daarop mogen we trots zijn", vindt Borger.

Niet overal voorwaarts

TERWIJL HINDOSTAANSE VROUWEN  in Paramaribo steeds meer hun positie in de maatschappij verbeteren, is het in district Nickerie een andere situatie. Onderdrukking en mishandeling zijn zaken waarmee de Hindostaanse vrouw dagelijks wordt geconfronteerd. Seksueel geweld in de vorm van intimidatie, misbruik en verkrachting komen er veelvuldig voor. Dat was ook de aanleiding voor het theaterstuk 'Ademhalen'. Het verhaal gaat over moed en het maken van keuzes in een kleine, traditionele samenleving, waarin vrouwen vaak in een achtergestelde positie verkeren. Drie onafhankelijke Nickeriaanse vrouwen ontmoeten elkaar na een dramatische keuze, poging tot zelfmoord, van een gemeenschappelijke vriendin. Zij wisselen ervaringen uit over obstakels en hindernissen, tradities en (voor)oordelen van het leven in een kleine samenleving. Volgens de schrijfster van het stuk, Karin Lachmising, komt in het product naar voren dat het moed vereist om je positie als vrouw op te eisen. De reacties op het stuk waren ook duidelijk; teveel mensen hebben zich herkend in de verschillende situaties.

Mannen

"ALS SCHRIJFSTER EN kunstenaar is het daarom belangrijk om de verhalen van onderdrukking en beperkingen te vertellen. Hoe meer je dit doet, hoe meer vrouwen zien dat zij niet de enige zijn. Ook andere awarenessactiviteiten van de verschillende vrouwenorganisaties leveren een goede bijdrage om de positie te verbeteren. Maar we moeten niet vergeten de mannen ook erbij te betrekken. Ik zag namelijk dat bij de schoolvoorstellingen van het stuk, ook de jongens praten over de situaties die zij hebben gezien. Jongens erbij betrekken om met hen in discussie te gaan over gelijkheid.Om te weten waar hun oordeel, vooroordeel of juist vrije blik vandaan komt." Volgens Lachmising kan het in kleinere gemeenschappen benauwend zijn als je niet voldoet aan wat de gemeenschap aan rollen voor jou heeft gedefinieerd, zonder daarbij vrijheid en gelijkheid in acht te nemen. Hoe groter en opener de maatschappij, hoe meer vrijheid om te bewegen zou je kunnen zeggen. Vrijheid is er, maar wordt die dan wel beleefd? Ik vind het een voorrecht dat ik die vrijheid heb gekregen van mijn ouders. Ik kon over alles met ze praten, zeker als meisje.

Mijn vader zei altijd dat ik als vrouw het veel moeilijker zou hebben dan de mannen. Hij heeft mij daarom steeds ondersteund om de oneerlijke maatschappij toch aan te kunnen. Je moet stevig in je schoenen staan als vrouw. Bij mij thuis had je ook niet een bepaalde rolverdeling, mijn ouders deden namelijk alles samen. Het hindert mij daarom om te zien wanneer men vrouwen in bepaalde patronen wil plaatsen en als vrouwen opkomen, dat die als heks of als vervelend worden gezien." "Het kan als een wurging worden ervaren", weet Matabadal. Voor haar gold het tegenovergestelde van Lachmising. "Als jongste in huis werd ik ook heel voorzichtig en streng opgevoed. Ik begrijp dat ouders soms bang zijn dat er iets ongewensts kan gebeuren met hun dochter en dat zij daarom de dochters strenger opvoeden of minder tot geen vrijheid geven. Soms doen ze dit ook om schande in de gemeenschap te voorkomen. Maar op een gegeven moment moet je zelfstandig worden en als je niet vroeg zaken ervaart, kan het verkeerd gaan."

Tegenstrijdigheid

VOOR JOU WORD een keurslijf bedacht waarin jij als vrouw binnen de Hindostaanse samenleving moet passen; je moet kunnen koken, huishoudelijk werk kunnen doen, niet veel uitgaan, conservatief gekleed gaan en je moet heel voorzichtig zijn je mening te uiten. "Soms telt je mening niet. En natuurlijk kijkt men uit wanneer je gaat trouwen en kinderen gaat krijgen. Er wordt na een bepaalde leeftijd verwacht dat je trouwt, terwijl veel Hindostaanse meisjes net als ik een vervolgstudie willen doen of eerst een carrière willen opbouwen. Gelukkig houdt mijn moeder rekening met mijn wensen, maar andere familieleden houden mij wel in de gaten. Men heeft teveel verwachtingen van je zonder jouw eigen aspiraties in te bouwen. Dat werkt ook op je zenuwen. Er is wel positieve verandering, maar we zijn er nog lang niet." Wat Matabadal ook bevreemdt, zijn de tegenstrijdigheden die er zijn bij de ouderen. Zo wordt de jeugd van nu verweten dat zij heel vroeg seksueel actief is, terwijl meisjes vroeger werden uitgehuwelijkt op hun twaalfde, dertiende en op hun veertiende al zwanger waren. "Ik ben niet pro jeugdseksualiteit of tienerzwangerschap. Maar vroeger was het geen probleem, omdat het in een huwelijk gebeurde, maar als het buiten het huwelijk gebeurt, is het verkeerd. Belangrijk is dat het om de keuze van de vrouw gaat en dat moet gerespecteerd worden. Er moet ons de gelegenheid worden geboden om zelf keuzes te maken."

Praten

In kleine groepen wordt erover gesproken, maar publiekelijk worden er nauwelijks discussies op gang gebracht.

HET IS BELANGERIJK dat er meer wordt gesproken over zaken waarmee vrouwen geconfronteerd worden. Dat is een oplossingsmodel. In kleine groepen wordt erover gesproken, maar publiekelijk worden er nauwelijks discussies op gang gebracht. Alleen door meer over de obstakels te praten kan er een grote verandering teweeg worden gebracht in de situatie. Vooral in de kleine fragiele samenleving van Suriname. Volgens de voorzitter van Women's Rights Centre, Carla Bakboord,maken vrouwen en in dit geval Hindostaanse vrouwen, al eeuwenlang bekend dat ook zij niet in een ondergeschikte positie willen blijven. "Ook zij hebben dromen, verlangens, willen carrière maken, gelukkig zijn en zelf keuzes kunnen maken. De laatste decennia worden er veelvuldig in de media en op andere publieke podia diverse onderwerpen besproken. Zo ook de positie van vrouwen die op heel veel gebieden nog een enorme achterstand hebben. De Surinaamse staat heeft zich wettelijk verbonden alle middelen in te zetten om iedereen een gelijke behandeling te geven. Dus ook Hindostaanse vrouwen. Ook al hebben bepaalde lieden uit hun etnische groep daar een andere mening over en beroepen zij zich op hun cultuur, dan blijft nog altijd overeind staan dat niet elk lid van de cultuur het eens is met alle culturele normen en waarden. En daar wringt vaak de schoen, omdat er sancties worden getroffen tegen hen die zich niet conform de genderrollen gedragen. Maar we zien dat vrouwen zich daaraan ontwrichten en hun recht op gelukkig zijn opeisen."

Publiek debat

VOLGENS BAKBOORD KAN voeren van het debat op publiekelijk niveau bijdragen om wiens gedachtegoed nog meer te verspreiden. "Praten over hoe de rollen en verantwoordelijkheden van mannen en vrouwen aangeleerd zijn, laat zien dat deze rollen en verantwoordelijkheden niet aangeboren zijn. Het publiekelijk debat zal duidelijk maken dat die rollen in de samenleving al aan het veranderen zijn. Zowel de rol van de man als van de vrouw. Ook talrijke Hindostaanse mannen gedragen zich niet zoals van hen verwacht wordt. En velen worden er ook op aangekeken of gesanctioneerd. Voor mannen is het ook goed dat hier publiekelijk over wordt gesproken, omdat er nog veel mythes voortleven als zouden vrouwen en mannen van nature respectievelijk ondergeschikt en dominant moeten zijn. Daar beroepen velen zich op en hiermee willen zij die ongelijkheid in stand houden, de dromen en wensen van deze vrouwen teniet doen, met alle gevolgen van dien." Het is duidelijk dat publiekelijk praten over diverse onderwerpen ons denken helpt bijschaven indien nodig. Het kan kennis verrijken en wellicht huiselijk geweld en onderdrukking tegengaan. Wanneer de samenleving beseft dat geweld plegen en accepteren, ongelijke verhoudingen en de vrouw onderdrukken aangeleerd zijn, kan men tot het besef komen dat deze gedragingen ook afgeleerd kunnen worden. ◊

Dit artikel is verschenen in de weekendbijlage van 26 mei.

Share on Facebook    

Reageren op dit bericht? Bezoek onze Facebook-pagina